TARİHTEKİ TÜRK DEVLETLERİ

<div style="text-align: justify;"> <br /></div> <div style="text-align: justify;"> </div> <div style="text-align: justify;"> <br /> <br /> <br /> <header><h1 class="title entry-title"> </h1> </header></div> <div style="text-align: justify;"> </div> <div class="separator" style="clear: both; text-align: justify;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEixH0jk5TJAvu-bIMwwRr1he2usbwToDgarKx2ffIOUQ6SzStt6mtI42xBXD5hOv_tmnMT5L1ujEceh_YQtJq_VvPr3IvI3vTUik2ujezbBPfHVhAOjMua9Wj_MMmbJxnqt9v6pgyfgTXn5/s1600/eski-16-turk-devleti-bayragi.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img alt="türk bayrakları" border="0" height="540" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEixH0jk5TJAvu-bIMwwRr1he2usbwToDgarKx2ffIOUQ6SzStt6mtI42xBXD5hOv_tmnMT5L1ujEceh_YQtJq_VvPr3IvI3vTUik2ujezbBPfHVhAOjMua9Wj_MMmbJxnqt9v6pgyfgTXn5/s1600/eski-16-turk-devleti-bayragi.png" title="bayrak" width="640" /></a></div> <div style="text-align: justify;"> İlk Türk Devletleri denilince akla ilk gelen devletler normalde Asya ve Avrupa’da kurulan devletlerdir. Ancak ilk Türk Devletleri içerisinde ilk Türk topluluğu olan İskitler (Saka) topluluğundan biraz bahsedelim. Kpss Tarih konuların ilk bölümlerinin içerisinde sık sık göze çarpmaktadır Sakalar.</div> <div style="text-align: justify;"> Orta Asya’da yaşamış olan İskitler, Karadeniz’in kuzeyinden Tuna Nehri’ne kadar uzanan bölgede yaşamışlar ve Pers, Asurlular, Urartular gibi devletlerle uzun süre savaşmışlardır. Anadolu, Suriye ve Filistin üzerinden Mısır’a <span id="more-518"></span>sefer yapmış olan İskitler MÖ VII. yüzyıldan MÖ II. yüzyıla kadar siyasi etkinliklerini sürdürmüşlerdir. Perslerle önemli bir mücadele içerisinde olan İskitler, Alper Tunga ile Pers hükümdarı arasındaki önemli mücadelesinden ötürü ilerde İranlı şair Firdevsi’nin Şehname adlı eserinde konu olarak yerini almıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> Şimdi Kpss genel kültür tarih konusu içerisinde yer alan ilk Türk Devletlerini teker teker inceleyelim.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>1) Asya Hun İmparatorluğu (MÖ 220 – MÖ 216):</b></span> Teoman tarafından kurulan , Mete Han zamanında en parlak dönemine ve en geniş sınırlarına ulaşmıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletidir.</div> <div style="text-align: justify;"> – İlk teşkilatlı Tür devletidir ve Orta Asya’da Türk boylarını tek bayrak altına ilk kez bu devlet toplamıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Hun akınlarına karşı Çinliler Çin Seddi’ni yapmışlardır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Mete Han orduda <b>onluk sistem oluşturarak</b> tüm dünyaya örnek olmuştur.</div> <div style="text-align: justify;"> – MS 48’de Güney ve Batı Hunları olarak ikiye, Güney Hunları da , Güney ve Kuzey Hunları olarak tekrar ikiye ayrılmıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>* Kavimler Göçü (375):</b></span> Kuzey Hunları Hazar Denizi ile Aral Gölü arasındaki Alanların yerlerini işgal ederek onları batıya doğru sürüklemiş, sonrasında Balkanlara ilerleyerek Vandallar, Vizigotlar, Ostrogotlar gibi kavimleri göç ettirmişlerdir. Dünya tarihinin en büyük kitlesel göçü olarak kabul edilen Kavimler Göçü Avrupa’nın birçok yapısında değişiklikler meydana getirmiştir:</div> <div style="text-align: justify;"> – Büyük Roma İmparatorluğu 395 yılında barbar kavimlerin işgalleriyle Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmıştır ve Batı Roma 476 yılında yıkılmıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> – İlk Çağ kapanmış ve Orta Çağ başlamıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Derebeylikler (feodalite) ortaya çıkmıştır. Bunun sebebi siyasi boşlukların oluşmasıdır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Bilim ve sanat etkinlikleri durmuş ve skolastik düşünce meydana gelerek kilise ve din adamları güç kazanmıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Germen kavimlerinin Avrupa’ya göç etmesiyle yeni Avrupa devletleri oluşmuştur.</div> <div style="text-align: justify;"> Kpss lisans tarih konularında yer alan Kavimler göçü Kpss’nin çok önem verdiği bir konudur bu yüzden çok iyi anlaşılmalıdır.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>2) Avrupa Hun Devleti:</b> </span>Doğu ve Orta Avrupa’da Kavimler göçü sonucu Balamir Kağan tarafından kurulmuş ilk türk devletleri içerisinde yer alır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Avrupa’da kurulan ilk Türk devletidir.</div> <div style="text-align: justify;"> – En parlak dönemini Atilla zamanında yaşamış ve Bizans’ı vergiye bağlamıştır. Ayrıca Volga ile Tuna Nehri arasındaki topraklara sahip olmuştur.</div> <div style="text-align: justify;"> – Doğu Roma ve Batı Roma İmparatorlukları üzerine seferler düzenlemiştir.</div> <div style="text-align: justify;"> – Atilla’nın ölümünden sonra zayıflamış ve 486 yılında Germenlerin saldırıları ile yıkılmıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>3) I. Göktürk Devleti (552 – 630):</b></span> Bumin Kağan tarafından kurulan Göktürk Devleti’nin başkenti Ötüken’dir ve Ora Asya’da kurulmuştur. Ülke Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılıp Batı’yı Bumin Kağan’ın kardeşi İstemi Yagbu yönetmiştir.</div> <div style="text-align: justify;"> <b><span style="color: maroon;">* İkili Yönetim:</span></b> İslamiyet Öncesi ilk Türk Devletleri’nde ülke doğu ve batı olmak üzere yönetilirdi. Doğu batıdan üstün sayılır ve Kağan Doğu bölgesinde ülkeyi yönetirdi. İkili yönetim dediğimiz bu sistem ilk Türk Devletleri’nin federal bir yönetim anlayışı olduğunu göstermektedir.</div> <div style="text-align: justify;"> – İlk kez Türk adıyla kurulan devlettir.</div> <div style="text-align: justify;"> – Asya Hun İmparatorluğundan sonra Türkleri ikinci kez tek bayrak altına toplamışlardır.</div> <div style="text-align: justify;"> – İpek Yolu hakimiyeti için Çinliler ve Sasanilerle mücadele içinde olmuşlardır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Bumin Kağan’ın ölümünden sonra Çin Baskısı sonucu zayıflamış ve doğu -batı olmak üzere ikiye ayrılmıştır. <span style="color: maroon;">Doğu Göktürkler</span> 630, <span style="color: maroon;">Batı Göktürkler</span> 659 yılında Çinliler tarafından yıkılmıştır.</div> <div class="woo-sc-box normal " style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;">* Kürşat Ayaklanması<b>:</b></span> Amacı Çin İmparatorunu esir etmek ve Çin sarayındaki asilzadeleri serbest bıraktırmak olan Kürşat, 639 yılında Çin sarayını basarak başlattığı ayaklanma ile Göktürk Devleti’nin tekrar kurulmasını hedeflemiştir. Fakat 39 Arkadaşı ile birlikte katledilmiştir.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>4) II. Göktürk Devleti ( Kutluk Devleti) (682 – 745):</b></span> ilk Türk devletleri içerisinde yer alan I. Göktürk Devleti yıkıldıktan sonra 50 yıl Çin egemenliğinde kalan Göktürkler, sonradan tekrar ayaklanarak II. Göktürk Devletini Kutluk (İlteriş) Kağan tarafından kurmuştur.</div> <div style="text-align: justify;"> – Bilge Kağan Döneminde en parlak dönemini yaşamıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Bilge Kağan Kardeşi Kültigin ve Vezir Tonyukuk ile birlikte ülkeyi yönetmiştir.</div> <div style="text-align: justify;"> – Yazıyı kullanan ilk Türk devletidir.</div> <div style="text-align: justify;"> – Göktürk alfabesi ile kendilerine ait ilk alfabeyi kullanmışlardır.</div> <div class="woo-sc-box note " style="text-align: justify;"> ilk Türk Devletleri içerisinde yer alan Kutluk Devleti, ilk Türkçe yazılı belgeleri olan<span style="color: maroon;"><b> Orhun Kitabeleri</b><b>ni</b></span> miras bırakmışladır. Sosyal devlet anlayışının benimsendiğini gösteren Orhun Kitabeleri Türklerin bıraktığı ilk yazılı belgedir. Yazılı Türk Edebiyatının ilk eseri olan Orhun Kitabelerinde Kağan millete hesap verir ve Çin’e karşı verilen bağımsızlık mücadelesi anlatılır. Devletin ve halkın karşılıklı görevlerinin anlatıldığı Orhun Kitabeleri Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilmiştir. Bu kitabelerin bağımsızlık mücadelelerini anlatması, Göktürklerin kendilerine ait bir alfabe olması ve adlarında Türk kelimesinin geçmesi sebebiyle Göktürklerin Milli yani <span style="text-decoration: underline;">Ulusçu</span> bir devlet niteliği taşıdığını söyleyebiliriz.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>5) Uygurlar (745 -840):</b> </span>Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından Ötüken bölgesinde kurulmuş olan Uygurlar sonraları Karabalgasun’u başkent yapmışlardır.</div> <div style="text-align: justify;"> – ilk Türk devletleri arasında Yerleşik hayata geçen ilk devlettir.</div> <div style="text-align: justify;"> – Modern tarımla uğraşmışlardır. Bunun için kanallar açılmıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Kağıt ve matbaayı kullanan ve aynı zamanda ilk kez bu matbaayla kitap basan ilk Türk devletidir.</div> <div style="text-align: justify;"> – Minyatür, tezhip eserleri ve mimari eserler bırak ilk Türk devletidir. Katabalgasun Yazıtları da Uygurlar tarafından bırakılmıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Göktanrı inancından kopan ve Mani Dini’ni seçen ilk Türk devletidir. Zaten yerleşik hayata geçmesi de Mani Dini’nin etkisiyle olmuştur. Ayrıca Moğolların Türkleşmesine katkıda bulunmuşlardır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Orta Asya’da uygarlık olarak çok gelişmiş olan Uygurlar ilk kez kütüphane kuran ilk Türk devletidir.</div> <div style="text-align: justify;"> – Hukuk kurallarını yazılı hale getirmeleri, borç, kira gibi konularla ilgili sözleşme yapılmaları Uygurların hukuk alanında geliştiğini göstermektedir.</div> <div style="text-align: justify;"> – Kendilerine ait olan Uygur alfabesini oluşturmuşlardır.</div> <div style="text-align: justify;"> – Kırgızların saldırıları sonucu yıkılan Uygurlar, <span style="color: maroon;">Kansu ve Turfan Uygurları</span> olarak ikiye ayrılmışlardır. Kansu bir diğer adı Sarı Uygurlar Çin’de kurulmuş ve Moğollar tarafından yıkılmıştır. Doğu Türkistan’da kurulan Turfan Uygurları sonradan Moğolların egemenliği altına girmiş ve onların Türkleşmesini sağlamışlardır. Turfan Uygurları günümüzde Çin’de <span style="color: maroon;">Sincan Uygur Özerk Bölgesi</span>nde yaşamaktadırlar.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>6) Avarlar ( Juan Juanlar) ( 560 – 805):</b></span> Günümüzdeki Macaristan ve Romanya’yı içine alan güçlü bir devlet yapısına sahip olan Avarlar, ilk kez İstanbul’u kuşatan Türk boyudur. Ancak bu kuşatmalardan sonuç alamamışlardır. Bunların dışında Avrupa’daki Slav topluluklarını askerlik alanında etkilemişlerdir.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>7) Kırgızlar (840 – 1207):</b></span> Orta Asya’da egemenlik kuran son Türk boyu olan Kırgızlar, aynı zamanda Moğol hakimiyetine giren ilk Türk boyudur. Dünyanın en uzun destanı olan Manas Destanı Kırgızlardan miras kalmıştır ve Kırgızlar günümüze kadar varlıklarını sürdürmüşlerdir.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>8) Hazarlar (630 – 968):</b> </span>Hz Osman zamanında İslam ordularının kuzeye ilerleyişini engelleyerek İslam orduları ile ilk kez çarpışan devlet olmuştur. Bu hamleyle İslamiyet’in Kafkaslara ulaşmasını engellemişlerdir. Yahudiler dışında Museviliği benimseyen tek topluluktur. Çeşitli dinlere mensup tüccarların serbestçe ticaret yapabilmeleri,  ülkedeki davaların iki Müslüman, iki Hristiyan, iki Musevi ve bir Şamanist olmak üzere toplamda 7 üye tarafından görülmesi ve ibadethanelerin yan yana kurulabilmesi Hazarların değişik dinlere hoşgörüsü olduğunu göstermektedir.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>9) Bulgarlar (583 – 665):</b></span> ilk Türk devletleri içerisinde yer alan Bulgarlar, Oğuzlardan ayrılarak Balkanlara yerleşmişlerdir. Hazarların işgalleri sonucu <span style="color: maroon;">Tuna</span> (Hristiyan olmuşlardır.) ve <span style="color: maroon;">İtil Bulgarları</span> (Müslüman olmuşlardır.) olmak üzere ikiye ayrılmışlardır.</div> <div style="text-align: justify;"> <b><span style="color: maroon;">10) Karluklar:</span></b> İslamiyet’i kabul eden ilk Türk boyudur. ilk Türk devletleri içerisinde yer alan Karluklar, sırasıyla Göktürk ve Çin egemenliği altında yaşamış ve daha sonra bağımsız olmuşlardır. II. Göktürkler tarafından yıkılmış, sonra Uygurların egemenliği altında yaşamışlardır. Daha sonraları tekrar bir kurulma yaşasalar da en son Moğollar tarafından yıkılmıştır.</div> <div class="woo-sc-box normal " style="text-align: justify;"> Talas Savaşında Arapları destekleyerek kazanmalarını sağlayan Karluklar, ilk Müslüman Türk Devleti olan Karahanlıların kuruluşunda önemli rol oynamışlardır.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>11) Türgişler (659 – 766):</b> </span>İlk kez para bastıran Türk devleti olan Türgişler, Müslümanlara karşı çok direnmiş ve İslamiyet’in Orta Asya’ya yayılmasını ciddi şekilde engellemişlerdir. Türgişer ayrıca Uygurlardan sonra yerleşik hayata geçen ikinci Türk devletidir.</div> <div style="text-align: justify;"> <b><span style="color: maroon;">12) Macarlar:</span></b> ilk Türk devletleri içerisinde yer alan Macarlar, Volga Nehri civarında yaşamışlar ancak Peçeneklerin baskısı sonucu bugünkü Macaristan topraklarına yerleşmişlerdir. Zaman içerisinde Slav topluluklarıyla asimile olmuşlardır.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>13) Peçenekler:</b></span> Orta Asya’dan batıya göç eden bu Türk topluluğu devlet kurmayı başaramamıştır.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>14) Oğuzlar:</b> </span>En kalabalık Türk boyu olup 24 boydan meydana gelmiştir. Selçuklular ve Osmanlılar gibi önemli devletlerin kuruluşunu sağlamış olan Oğuzlar, Kumanlar (Kıpçaklar) ile yapmış oldukları mücadele ile Dede Korkut Hikayelerine konu olmuşlardır. Devlet kurma yeteneği en gelişmiş Tür boyu olan Oğuzlar hem Orta Asya hem de Avrupa’da egemenlik kurmuşlardır.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>15) Kumanlar (Kıpçaklar):</b></span> Ruslarla mücadele etmişlerdir. Karahitayların baskısı sonucu batıya göç etmişlerdir.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>16) Sibirler (Sabirler):</b> </span>Bugünkü Sibirya adı Sabirlerden gelmektedir. Bizans ve Sasanilerle mücadele etmiş olan Sibirler Avarların baskısı sonucu Doğu Avrupa’ya yerleşmişlerdir.</div> <div style="text-align: justify;"> <span style="color: maroon;"><b>17) Akhunlar:</b></span> ilk Türk devletleri içerisinde yer alan Akhunlar, Büyük Hun devletinin yıkılışı sonrası Çin baskısıyla beraber Afganistan’ın kuzeyine yerleşmişlerdir. Göktürkler ve Sasanilerin baskısı sonucu yıkılmışlardır.</div>

TARİHTEKİ TÜRK DEVLETLERİ

İlk Türk Devletleri denilince akla ilk gelen devletler normalde Asya ve Avrupa’da kurulan devletlerdir. Ancak ilk Türk Dev...

Devamı »